Alida Maria Wilhelmina Neuman

Alida komt van goede huizen. Haar vader is belastingcollecteur wat in die tijd een functie was voor heren die bij de elite van de stad behoorde. Aangezien het gezin roots heeft die naar de Hugenoten verwijzen, de gevluchte protestanten uit Frankrijk die ook via Duitsland naar Nederland zijn gekomen is Alida Frans opgevoed en zal ze de taal vloeiend gesproken hebben. In haar latere leven als lerares komt dat goed van pas. Dan komt Alida Barend Terschegget tegen.

1. De omslag van Barend: Van timmerman naar onderwijzer:
In de vroege 19e eeuw was timmerman een gerespecteerd maar fysiek zwaar ambacht. Barend stamde uit een diepgewortelde Utrechtse familie waar dit soort ambachten heel normaal waren. Alida kwam, zoals we eerder zagen via haar vader Coenraad Jacob (de chique belastingcollecteur), uit de meer intellectuele, Franstalige Waalse burgerij.

Als timmerman had Barend destijds beduidend minder maatschappelijke status dan de familie Neuman. Om in die kringen te kunnen trouwen en geaccepteerd te worden, was een 'standverhoging' vaak een ongeschreven vereiste. Alida was hoogstwaarschijnlijk al opgeleid tot onderwijzeres. Het is zeer aannemelijk dat Barend – wellicht onder invloed van zijn aanstaande schoonfamilie – zijn schaaf en hamer heeft neergelegd, is gaan studeren voor zijn onderwijsakte, en zo letterlijk de overstap heeft gemaakt naar de wereld van de letteren. Hun huwelijk op 28 december 1831 bezegelde deze nieuwe status.

Het gezin van Barend en Alida woonde in de voormalige Utrechtse adres "Achter het Stadhuis 11" Dit bevond zich in de Utrechtse binnenstad, direct aan het plein dat tegenwoordig bekendstaat als het Stadhuisplein (grenzend aan de Korte Minrebroederstraat). [1, 2, 3]
Het pand zelf bestaat in zijn oorspronkelijke vorm niet meer: het is in de 20e eeuw gesloopt voor de grootschalige moderne uitbreidingen en vernieuwingen van het Utrechtse Stadhuiscomplex. [1, 2]

De exacte historische locatie:
De straat: De straatnaam Achter het Stadhuis (vroeger ook geschreven als Agter 't Stadhuys) was de oude benaming voor de smalle straat/steeg die direct achter de oostelijke en zuidelijke gevel van het stadhuis liep. [1, 2] uit de stukken blijkt dat er veel ambachten aanwezig waren zoals een Timemrman, een Bakkerij, andere winkels en zelfs een Beeldhouwer. Een druk bezig straatje dus.

Huidige situatie:
In de 19e en 20e eeuw zijn de huizenblokken aan de stadhuiszijde stap voor stap afgebroken om het stadhuis te kunnen vergroten. De smalle straat opende zich hierdoor tot het huidige open Stadhuisplein. [1, 2, 3]
Waar stond nummer 11? De oneven nummers (waaronder 11) stonden aan de stadhuiszijde (de westkant van de straat). De exacte locatie waar nummer 11 destijds stond, ligt vandaag de dag onder de moderne aanbouw van het Stadhuis (het deconstructivistische gedeelte ontworpen door architect Enric Miralles, opgeleverd in 2000) óf op het huidige Stadhuisplein. Het lag vlakbij de hoek waar het plein overgaat in de Ganzenmarkt en de Korte Minrebroederstraat. [1, 2, 3, 4, 5]

1. Het gezin was veel groter dan gedacht
Alida Maria Wilhelmina (geboren in 1835) is de lijn in deze stamboom. Uit het bevolkingsregister blijkt dat zij absoluut geen enig kind was! Barend en Alida hadden een vol en levendig huis Achter het Stadhuis 11. Hun kinderen waren: [1, 2]
Barendina Catharina Johanna (geboren ca. 1833)
Coenraad Jacob (geboren ca. 1834) – Hij trad later buiten de onderwijswereld en werd sigarenmaker/schrijver.
Alida Maria Wilhelmina (16 november 1835)
Johanna Anna Magdalena (geboren 5 april 1842) [1, 2, 3]

2. Status en passie: Het onderwijzersleven:
In de vroege 19e eeuw was leraar of lerares zijn niet zomaar een baan; het was een beroep van aanzien, maar vaak ook hard ploeteren.

Alida als lerares:
Wat Alida Maria Wilhelmina extra bijzonder maakt, is dat zij officieel als "lerares" of "onderwijzeres" te boek staat. In die tijd moesten vrouwen vaak stoppen met werken zodra ze trouwden. Dat zij ook na haar huwelijk in 1831 als zodanig bekend bleef staan, betekent dat zij hoogstwaarschijnlijk (samen met haar man) een particuliere les gaf. Dit zal waarschijnlijk wel op een andere locatie geweest zijn dan haar woonadres. Of dat zij les gaf aan een meisjesschool (handwerken/frans/lezen), wat destijds voor getrouwde vrouwen bij hoge uitzondering werd toegestaan.

In het archief kunnen we het volgende vinden over het pand waar het gezin van Baren en Alida wonen:
Er wonen 2 gezinnen in. Er wonen in totaal 15 personen.

Barend(31) is 5 jaar jonger dan Alida(36)
Coenraad 5
Barend 2
Barendina 7
Alida 4
Maria Chaterina Pappelendam 20 dienstmeid

Borgers Johan Christoffer 58 (Luthers) Broodbakker
Borgers Catherina Jacoba Johanna von Knackwoerst 61
Borgers Hendrina 21 beroep Wollenaaister
Borgers Cornelia Elisabeth 19
Borgers Johanna Catherina 17
Borgers Elisabet Maria 13 <-- vernoemd?

Knackwoerst Arnold Casimier 69
Knackwoerst Elisabeth Maria 50

1. Hoe groot waren die panden?
De straat Achter het Stadhuis was een smalle, middeleeuwse steeg. De panden waren diep en smal, vaak met meerdere verdiepingen en een kelder. Naar moderne maatstaven was 15 personen in zo'n pand extreem krap, maar voor 1840 was dit heel normaal.
Het huis werd waarschijnlijk verticaal opgedeeld: het ene gezin bewoonde bijvoorbeeld de begane grond en de insteek (tussenverdieping), het andere gezin de bovenetages. Maria Peppelendam (20 jaar) was als dienstmeisje waarschijnlijk in loondienst bij de Terscheggets of de Bogers om te helpen met het reilen en zeilen van zo'n bomvol huishouden. [1, 2]

2. De familie "Knackwoerst"
Hoe zit het met deze achternaam? Toen Napoleon in 1811 de verplichte naamsregistratie invoerde, dachten veel Nederlanders inderdaad dat het een tijdelijke Franse gril was. Ze kozen grappige of absurde namen (zoals Naaktgeboren of Poepjes), die later pijnlijk genoeg definitief bleken te zijn.
Maar in dit specifieke geval sla je een heel belangrijk spoor plat: Duitsland.

In de 18e en 19e eeuw trokken enorme stromen Duitse ambachtslieden (met name uit Westfalen en Nedersaksen) naar Utrecht. Zij brachten namen mee als Knackwurst, Neuman, of Schweitzer. In de Utrechtse volksmond en door ambtenaren die de taal niet machtig waren, werden deze namen fonetisch opgeschreven. De aanwezigheid van de 60-jarige familie Knackwoerst (geboren rond 1780) versterkt het beeld dat dit straatje een levendige smeltkroes was van (immigranten)ambachtslieden, net zoals de vader van het gezin Bogers die broodbakker was.

3. Was er een school op nummer 11?
Gezien de gezinssamenstelling van 15 personen in 1840 is het zeer onwaarschijnlijk dat er op dat moment een fysiek schoolklasje in het pand gevestigd was. Er was simpelweg fysiek geen ruimte voor bankjes en leerlingen naast twee gezinnen met in totaal 8 kinderen en 2 ouderen.

Lessen aan huis bij de elite:
Ook gezien de achtergrond van Alida (Waals, Hugenoten en franse kerk) waren Barend en Alida Terschegget-Neuman waarschijnlijk gouverneur en gouvernante of gaven als 'privédocenten' Alida had onmiskenbaar Franse roots en had dit van huis meegekregen.
Franse les en algemene vorming aan huis bij de welgestelde Utrechtse elite (die bijvoorbeeld aan de nabijgelegen, chique Nieuwegracht of het Janskerkhof woonden). [1]
Lessen op een dagschool elders:
Het kan ook dat zij als docente verbonden waren aan een van de reeds bestaande (Waalse) dagscholen in de stad en dat Achter het Stadhuis 11 puur hun privé-woonadres was.

Dit wordt nog onderzocht.